ΟΥΓΓΑΡΙΑ 1956 - Μέρος Πέμπτο

Βιογραφικά στοιχεία για τους πολιτικούς Κάνταρ, Ναγκυ, Γκέρου και Ράκοσι

Κádar János (1912 – 1989): Γεννήθηκε από γονείς εργάτες. Εργαζόταν από την παιδική ηλικία στην αρχή ως ανειδίκευτος εργάτης και αργότερα ως εργαλειοποιός. Σε ηλικία 17 ετών συνδέθηκε με το εργατικό κίνημα . Το 1931 γίνεται μέλος της Κ.Ε. της Κομμουνιστικής Οργάνωσης Νέων. Την ίδια χρονιά γίνεται μέλος του παράνομου Κομμουνιστικού Κόμματος.Το 1935 καταδικάζεται σε διετή φυλάκιση. Το 1942 γίνεται μέλος της Κ.Ε. του κόμματος και το 1943 γραμματέας του κόμματος. Έπαιξε διευθυντικό ρόλο στην οργάνωση του αντιφασιστικούκινήματος ανεξαρτησίας. Το 1944 συλλαμβάνεται, όμως σύντομα καταφέρνει να δραπετεύσει και να συνεχίσει τη δράση του στο αντιφασιστικό κίνημα ανεξαρτησίας. Μετά την απελευθέρωση της χώρας γίνεται μέλος του Π.Γ. της Κ.Ε.του κόμματος. και μέλος της προσωρινής εθνοσυνέλευσης. Το 1945- 1946 είναι γραμματέας της κομματικής οργάνωσης Βουδαπέστης. Στο πρώτο συνέδριο του MDP (Κόμμα του Εργαζόμενου Λαού, το οποίο προέκυψε από την ένωση του κομμουνιστικού κόμματος και της αριστερής πτέρυγας του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος) εκλέγεται στη θέση του αναπληρωτή γενικού γραμματέα του κόμματος.. Το 1948 γίνεται υπουργός εσωτερικών. Το 1951 με κατασκευασμένες κατηγορίες από την κλίκα Ράκοσι κλείνεται φυλακή, σε απάνθρωπες συνθήκες. Το 1954 απελευθερώνεται και αποκαθίσταται στο κόμμα. Γίνεται γραμματέας του 13-ου διαμερίσματος Βουδαπέστης του κόμματος. και πρώτος γραμματέας του νομού Πέστ. Τον Ιούλιο του 1956 γίνεται μέλος της Κ.Ε. του κόμματος, μέλος του Π.Γ. και ένας από τους γραμματείς της Κ.Ε. Την περίοδο της λαικής εξέγερσης τον Οκτώβρη του 1956 είναι μέλος της κυβέρνησης του Ναγκυ Ίμρε. Στις 30 Οκτώβρη αναλαμβάνει πρωτοβουλία για τη διάλυση του MDP και την ίδρυση του νέου κόμματος, τουMSZMP (Ουγγρικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα} του οποίου μετά την καταστολή της εξέγερσης από το σοβιετικό στρατό, γίνεται ΓΓ. και κρατά αυτή τη θέση ως το τέλος της ζωής του, επανεκλεγμένος από όλα τα συνέδρια του κόμματος που ακολούθησαν. Στις 4 Νοεμβρίου στηριζόμενος στη σοβιετική δύναμη ιδρύει την Προσωρινή Επαναστατική Κυβέρνηση των Εργατών και των Αγροτών, και λίγο μετά ορκίζεται μπροστά στον πρόεδρο της Δημοκρατίας ως πρωθυπουργός. Ωστόσο για την περίοδο των 30 και πλέον χρόνων που ακολουθούν λειτουργεί κυρίως ως κομματικός ηγέτης και ως ο ηγέτης της χώρας.

Nagy Imre (1896- 1958) : οικονομολόγος γεωργίας, πολιτικός. Συμμετέχει στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Από τον Ιούλιο του 1915 ως το 1918 είναι σε στρατόπεδο αιχμαλώτων στη Ρωσία. Μετά, από τις γραμμές του Κόκκινου Στρατού, συμμετέχει στον εμφύλιο πόλεμο. Το 1920 γίνεται μέλος του μπολσεβίκικου κόμματος.. Το 1921 επιστρέφει στην πατρίδα και εργάζεται μέσα από τις γραμμές του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος. Το 1928 φεύγει στην Αυστρία. Από το 1930 ζει στη Σ.Ε. Το 1945 επιστρέφει στην πατρίδα. Γίνεται υπουργός γεωργίας. Με το όνομά του συνδέεται η αγροτική μεταρρύθμιση του 1945. Από το Νοέμβρη του 1945 είναι υπουργός των εσωτερικών. Από το Μάρτιο του 1946 ως το 1949 είναι ένας από τους γραμματείς της Κ.Ε. του κόμματος. Διευθύνει το αγροτικό τμήμα της Κ.Ε. Είναι υπουργός επισιτισμού ως τις αρχές του 1952 και από το Νοέμβρη αναπληρωτής πρωθυπουργός. Από τις 4 Ιουλίου του 1953 ως τις 18 Απριλίου του 1955 είναι πρωθυπουργός της χώρας. Με πρωθυπουργό τον Ναγκυ πραγματοποιείται στροφή στην οικονομική πολιτική, λαμβάνει μέτρα με σκοπό την αποκατάσταση της νομιμότητας στη χώρα. Τον Απρίλη του 1955 καθαιρείται από όλα τα κομματικά και τα κρατικά αξιώματα. Το Δεκέμβρη διαγράφεται από το κόμμα. Γίνεται ηγετική προσωπικότητα της εσωκομματικής αντιπολίτευσης που ασκεί κριτική στο σταλινικό σύστημα. Στις 13 Οκτωβρίου επανέρχεται στο κόμμα και στις 24 αυτού του μήνα γίνεται πρωθυπουργός της χώρας. Από τις 28 Οκτωβρίου είναι μέλος του προεδρείου του MDP και από την 1-η Νοεμβρίου μέλος της εκτελεστικής Επιτροπής του MSZMP. Στις 4 Νοεμβρίου ζητά άσυλο στην γιουγκοσλαβική πρεσβεία. Στις 23 του μηνός οι άνθρωποι του Σέροφ τον στέλνουν στη Ρουμανία. Τον Απρίλη του 1957 συλλαμβάνεται. Στις 15 Ιουνίου 1958 δικαστήριο σκοπιμότητας τον καταδικάζει σε θάνατο. Την άλλη μέρα, στις 16 Ιουνίου εκτελείται. Αυτή η κατάληξηβάραινε σε όλη του τη μετέπειτα ζωή τη συνείδηση του Κάνταρ.

Gerö Ernö (1898 –1980):Πολιτικός , οικονομολόγος. Το 1918 γίνεται μέλος του ΚΚ Ουγγαρίας.. Μετά την πτώση της Δημοκρατίας των Συμβουλίων το 1919 είναι ένας από τους οργανωτές των παράνομων οργανώσεων του κόμματος. Συμμετείχε στο εμφύλιο πόλεμο στην Ισπανία (1936 -1938). Στη διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου ήταν εκπρόσωπος του ουγγρικού κομμουνιστικού κόμματος στην Κομιντέρν. Το 1945 επιστρέφει στην Ουγγαρία. Από το 1945 ως τον Οκτώβρη του 1956 καλύπτει καίριες θέσεις σε διάφορα υπουργεία. 1945, υπουργός εμπορίου, 1945- 1949, υπουργός οικονομικών, 1949 -1952 , υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου, 1953 -1954, υπουργός εσωτερικών, 1952 -1956 αναπληρωτής πρωθυπουργός. Μετά το 1945 ήταν ι μέλος της Κ.Ε. του ΚΚ Ουγγαρίας και μετά του MDP. Από τον Ιούλιο ως τις 25 Οκτωβρίου του 1956 ήταν πρώτος γραμματέας της Κ.Ε. του κόμματος. Στις 25 Οκτωβρίου 1956 καθαιρείται απ όλα τα αξιώματά του. Μεταβαίνει στη Σ.Ε. απ όπου μόνον το 1960 μπόρεσε να επιστρέψει στην Ουγγαρία. Το 1962 η Κ.Ε. του κόμματος τον διαγράφει από μέλος του κόμματος για τις ανομίες του στην περίοδο 1948 – 1956. Στα χρόνια της σύνταξης του ασχολήθηκε με μεταφράσεις.

Rákosi Mátyas (1892 - 1971), πολιτικός. Από το 1910 συμμετείχε στο σοσιαλδημοκρατικό κίνημα. Στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο αιχμαλωτίζεται και μετά γίνεται μέλος του μπολσεβίκικου κόμματος. Τον Απρίλη του 1918 επιστρέφει στην πατρίδα. Είναι ιδρυτικό μέλος του Ουγγρικού Κόμματος Κομμουνιστών (ΜΚΡ). Την περίοδο της Δημοκρατίας των Συμβουλίων είναι αναπληρωτής επίτροπος του υπουργείου εμπορίου και επίτροπος της κοινωνικής παραγωγής. Μετά την ήττα της Δημοκρατίας των Συμβουλίων μεταβαίνει στη Σ.Ε. Από το 1921 – ως το 1924 ήταν συνεργάτης της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομιντέρν και ένας από τους γραμματείς της. Το Δεκέβρη του 1924 επιστρέφει στην Ουγγαρία με σκοπό την αναδιοργάνωση του ΚΜΡ. Συλλαμβάνεται και μαζί με 52 άλλους κομμουνιστές οδηγείται στο στρατοδικείο. Χάρη στη διεθνή και την εσωτερική πίεση οδηγείται σε πολιτικό δικαστήριο. Το 1934 οδηγείται και πάλι σε δίκη για τη δράση του στη Δημοκρατία των Συμβουλίων ως λαϊκός επίτροπος. Καταδικάζεται σε ισόβια. Απελευθερώνεται το 1940 με την παρέμβαση της Σ.Ε. Ως το 1945 είναι επικεφαλής της Επιτροπής Εξωτερικού του ΜΚΡ και της κομμουνιστικής εμιγκράτσιας στη Σ.Ε. Το 1945 επιστρέφει στην πατρίδα. Από το 1945 είναι ΓΓ του ΜΚΡ και μετά του ΜDP.Από τον Ιούνιο του 1953 ως τις 18 Ιουλίου 1956 είναι πρώτος γραμματέας του κόμματος. Μετά την καθαίρεσή του μετακομίζει στη Σ.Ε. με τη γυναίκα του. Για τα πολιτικά του εγκλήματα και τις βαριές ανομίες του το 1962 διαγράφεται από το κόμμα, από το MSZMP. Τον Αύγουστο του 1957 υποχρεώνεται να μετακομίσει στο Κρασνοντάρ και το 1962 στο Τοκμάκ, 80 χιλιόμετρα μακριά από την πρωτεύουσα της Κιργιζίας. Το Απρίλη του 1970 η Κ.Ε. του MSZMPσυγκατατίθεται ο Ράκοσι «με όρισμένους όρους» να επιστρέψει στην πατρίδα.

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 1956 - Μέρος Τέταρτο

Ένας κρίσιμος θεωρητικός προβληματισμός

Είδαμε ότι στις 30 Οκτωβρίου το κυβερνητικό προεδρείο, με κεντρικές πολιτικές προσωπικότητες τους κομμουνιστές Κάνταρ Γιάνος και Ναγκυ Ίμρε, αποφάσισε την εφαρμογή του πολυκομματικού συστήματος, έχοντας ως πρότυπο το συστήμα που εφαρμόστηκε στην Ουγγαρία την περίοδο 1945- 1947, με τη συμμαχική κυβέρνηση στην οποία συμμετείχαν το Κομμουνιστικό Κόμμα, το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, το Ανεξάρτητο Κόμμα των Μικροιδιοκτητών και το Εθνικό Αγροτικό Κόμμα . Προηγούμενα είχαν δηλώσει ότι απομακρύνονται από τη θέση περί του «ενιαίου εργατικού κόμματος».Θεώρησα λοιπόν χρήσιμο να σχολιάσω εδώ αυτή την τομή στη σκέψη του κομμουνιστή Κάνταρ, εκτιμώντας ότι δεν ήταν μια θέση η οποία μπορεί να κριθεί μόνον με συγκυριακούς πολιτικούς όρους, αλλά ως μια θέση με θεωρητική σημασία, η οποία πάντως έχει να κάνει και με το χαρακτηριστικό γνώρισμα του Κάνταρ ως ρεαλιστή πολιτικού στο πλαίσιο του «σοσιαλιστικού στρατοπέδου».Το κάνω αυτό εδώ έχοντας ένα προηγούμενο θα έλεγα στο ενεργητικό μου, αφού με το θέμα του πολυκομματισμού στο σοσιαλισμό και του μονοκομματικού καθεστώτος έχω ασχοληθεί στο βιβλίο μου Η αριστερά, χθες, σήμερα, αύριο.

Εν πρώτοις θα πρέπει να πω ότι το πολυκομματικό κομματικό σύστημα απαιτεί την εγκατάλειψη της θέσης περί του «ενιαίου εργατικού κόμματος», την οποία ως τότε εφάρμοζε το κομμουνιστικό κόμμα – κάθε κομμουνιστικό κόμμα γενικά στη Σ.Ε. ειδικότερα, αλλά και στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού, με κάποιες ασήμαντες αποχρώσεις σε μερικές από αυτές τις χώρες.

Δυστυχώς δεν υπήρξε ο χρόνος που θα έδινε ίσως τη δυνατότητα στον Κάνταρ, στους θεωρητικούς που τον περιέβαλαν , π.χ. στο Λούκατς ή σε κάποιον της Σχολής Λούκατς να αναπτύξει έναν θεωρητικό προβληματισμό με αναφορά στη συγκρότηση ενός κομμουνιστικού, ενός μαρξιστικού κόμματος που θα υπερέβαινε αυτή τη θέση, η οποία στη σταλινική αντίληψη λειτουργούσε ως θέσφατο, μολονότι η θέση για το ενιαίο εργατικό κόμμα δεν είχε θεμελιωθεί επαρκώς σε θεωρητικό επίπεδο. Μάλιστα, θα έλεγα ότι στη μαρξιστική πολιτική φιλοσοφία είχε περάσει στα αυτονόητα. Έτσι που η εφαρμογή αυτής της θέσης στην πράξη δεν δημιουργούσε κανένα πρόβλημα στην επίσημηπολιτική φιλοσοφία του μαρξισμού – λενινισμού. Μάλιστα το λενινιστικό κόμμα στην σταλινική του εκδοχή θεωρούνταν κατ αποκλειστικότητα ως το αυθεντικό εργατικό κόμμα

Ωστόσο, έχει καθιερωθεί στην μαρξιστική φιλολογία – τουλάχιστον όσο ζούσε ο Στάλιν- η θέση αυτή να θεωρείταιως κατεξοχήν λενινιστική, δηλαδή να συνδέεται με την αντίληψη του Λένιν για το εργατικό κόμμα. Δεν γνωρίζω να υπάρχει θεωρητικό έργο του Λένιν που να απορρίπτει τη δυνατότητα ύπαρξης περισσότερων του ενός εργατικώνπολιτικών κομμάτων. Ωστόσο είναι βέβαιο ότι για τον ίδιο αυθεντικό εργατικό κόμμα είναι το μαρξιστικό επαναστατικό εργατικό κόμμα. Είναι επίσης βέβαιο ότι πάνω σ αυτή τη βάση πρότεινε και προχώρησε στη συγκρότηση της Τρίτης (Κομμουνιστικής) διεθνούς, της Κομιντέρν. Επίσης, πάνω σ αυτή τη βάση αναπτύχθηκε η θεωρία περί επαναστατικών και μη –επαναστατικών ( αναθεωρητικών, ρεβιζιονιστικών) εργατικών κομμάτων και κατ επέκταση η αντιπαράθεση όχι μόνον σε πολιτικό, αλλά και σε θεωρητικό επίπεδο των κομμουνιστικών (γενικότερα των λενινιστικών κομμάτων, όπως είναι τα τροτσκιστικά κόμματα) έναντι των σοσιαλδημοκρατικών. Η γνωστή θεωρητική διαμάχη του Λένιν και της Ρόζας Λουξεμπούργκ με τον Μπερνστάιν δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφιβολίας γι αυτό. Και είναι βέβαιο ότι εργατικό κόμμα το οποίο δεν στοχεύει στην ανατροπή του καπιταλισμού, στη βάση του οποίου είναι η εξουσία του κεφαλαίου, και δεν αγωνίζεται με συνέπεια ως το τέλος με οδηγό αυτή του την επιδίωξη, αυτό το σκοπό, δεν μπορεί να λογίζεται ως αυθεντικό εργατικό κόμμα, οριζόμενο σύμφωνα με τη μαρξική λογική της αντιπαράθεσης Εργασίας και Κεφαλαίου, σύμφωνα με τη δυναμική αυτής της λογικής.

Δίνω έμφαση στο δεύτερο σκέλος της προηγούμενης πρότασης αφού υπήρχαν παλιότερα σοσιαλδημοκρατικάκόμματα τα οποία αποδέχονταν τη θεωρία του Μαρξ για την αντίθεση Εργασίας και Κεφαλαίου. Μάλιστα, ο Μπερνστάιν διαύπωσε στο έργο του με πλήρη διαύγεια αυτή τη θέση. Ο Μπερστάιν αποδέχεται τη θεωρία του Μαρξ και επιχειρεί να την ερμηνεύσει με το δικό του τρόπο για να στηρίξει τη δική του άποψη για την υπέρβαση του καπιταλισμού και το σοσιαλισμό, χωρίς ωστόσο να μπορέσει να πείσει τους μαρξιστές επαναστάτες της εποχής του για την πρακτική πολιτική σημασία της ερμηνείας του. Και είναι βέβαιο ότι τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που ακολούθησαν τη δική του ερμηνεία δεν οδήγησαν ή δεν ήθελαν οι ηγεσίες τους να οδηγήσουν την εργατική τάξη σε ριζοσπαστικές ανατροπές. Έδωσαν υπερβολική έως και μοναδική έμφαση στον κοινοβουλευτικό ρόλο του κόμματος και στην συνδικαλιστική δράση του εργατικού κινήματος. Έτσι, που σήμερα να έχουμε το καθολικό θα μπορούσα να πω φαινόμενο (τουλάχιστον μένοντας στο χώρο της Ευρώπης) όλα τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα να έχουν απομακρυνθεί ριζικά από το μαρξισμό ή και να τον έχουν δημόσια απορρίψει.

Δεν γνωρίζουμε λοιπόν πως αντιλαμβάνονταν ο Κάνταρ, αλλά και ο Ναγκυ, την απομάκρυνση από τη θέση περί του ενιαίου εργατικού κόμματος, την απόρριψη αυτής της θέσης. Αφορούσε αυτή η τομή στη σκέψη τους – κυρίως του Κάνταρ- και στον τρόπο που αντιλαμβάνονταν τη συγκρότηση του ίδιου του επαναστατικού εργατικού κόμματος; Το πιθανότερο είναι ότι η απόρριψη αυτής της θέσης είχε να κάνει με την απόρριψη της θέσης περί του μονοκομματικού πολιτικού συστήματος στο σοσιαλισμό, με μοναδικό κόμμα εξουσίας το κομμουνιστικό, το οποίο και μονοπωλεί την εξουσία.. Ή για να το πω αλλιώς, είχε να κάνει με την άποψή τους περί του πολυκομματικού πολιτικού συστήματος στο σοσιαλισμό. Αυτό είναι το πιθανότερο.

Βέβαια, ο Κάνταρ εκτιμώντας ότι αυτό ήταν αδύνατο να εφαρμοστεί στα πλαίσια του «σοσιαλιστικού στρατοπέδου», με καθοριστικό το ρόλο, ακόμα και σε θεωρητικό επίπεδο, του ΚΚΣΕ, δεν ήταν δυνατό να επιχειρήσει την εφαρμογή της άποψης περί πολυκομματικού πολιτικού συστήματος στην Ουγγαρία. Ένα τέτοιο εγχείρημα προϋπόθετε την ανεξαρτητοποίηση του κόμματος από το ΚΚΣΕ, την πλήρη αυτονομία του.

Πάντως, είναι βέβαιο ότι η προτίμηση του Κάνταρ ήταν υπέρ ενός πολυκομματικού πολιτικού συστήματος στο οποίο κόμματα κατεξοχήν αστικά δεν θα μπορούσαν να έχουν θέση, δηλαδή κόμματα τα οποία λειτουργούσαν ως η πολιτική έκφραση και το πολιτικό στήριγμα του ίδιου του κεφαλαίου. Η συμμαχική κυβέρνηση 1945 – 1947 στην οποία έχω αναφερθείεπιτρέπει να προβεί κανείς σ’ αυτή την υπόθεση. Πρόκειται λοιπόν για ένα πολυκομματικό σύστημα στο οποίο θα επιδιωχθεί η εξασφάλιση της ηγεμονίας του κομμουνιστικού κόμματος, του μαρξιστικού – λενινιστικού κόμματος με το οποιοδήποτε όνομα. Αυτό βέβαια προϋποθέτει τη δημιουργία και τη συνταγματική κατοχύρωση ενός θεσμικού συστήματος που να επιτρέπει τη διασφάλιση του σοσιαλιστικού χαρακτήρα της κοινωνίας ή ,έστω, σε μια πρώτη φάση της εξέλιξης, να διασφαλίζει το σοσιαλιστικό προσανατολισμό της χώρας.

Πάντως, είναι ενδεικτικό για την άποψή του Κάνταρ περί του πολυκομματικού συστήματος στο σοσιαλισμό το γεγονός ότι με τη δική του συγκατάθεση στις αρχές της δεκαετίας του 1980 είχε ανατεθεί στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Επιστημών το οποίο βρισκόταν κάτω από την επιτήρηση του ΤμήματοςΔιαφώτισης της Κεντρικής Επιτροπής του ΟΣΕΚ, να μελετήσει τη δυνατότητα και τις προϋποθέσεις ανάπτυξης ενός πολυκομματικού συστήματος, στο οποίο το ΟΣΕΚ θα μπορούσε να εξασφαλίσει την πολιτική ηγεμονία του, σε συνθήκες δημοκρατίας και ελευθερίας, αλλά και ενός θεσμικού συστήματος το οποίο θα απέτρεπε την παρέκκλιση προς τον καπιταλισμό. Για τον πλούσιο προβληματισμό που αναπτύχθηκε μέσα από τις διάφορες μελέτες, αλλά και από τις ειδικές επιστημονικές διασκέψεις στις οποίες συμμετείχαν ενεργά, και με ειδικές εισηγήσεις, πρωτοκλασάτα στελέχη του κόμματος, θα μπορούσε ο αναγνώστης να δει στο βιβλίο μουΗ Αριστερά, χθες, σήμερα , αύριο το κεφάλαιο με τον τίτλοΤο κρίσιμο ερώτημα για τη δυνατότητα πλουραλιστικού σοσιαλισμού μαζί και το υποκεφάλαιο Η θεωρία του ενός κόμματος και οι προεκτάσεις της (Θ. Βακαλιός, Η Αριστερά χθες, σήμερα αύριο, εκδόσεις Βακαλιός, 2004, σελ 58 -75)

Θα πρέπει όμως να πω ότι ο Κάνταρ, συμφώνησε να προχωρήσει το κόμμα

κάτω από την επιμονή και των λεγόμενων αναθεωρητών κομμουνιστών, που επηρέαζαν ουσιαστικά την Κεντρική Επιτροπή, και εκπροσωπούνταν και στο Πολιτικό Γραφείο της Κ.Ε, όταν ήταν βεβαιωμένο ότι η πλειοψηφία του ουγγρικού λαού τον οποίο περιέβαλε με εμπιστοσύνη και με αγάπη ως ηγέτη με ανεβασμένο και διεθνώς το κύρος του σε συνθήκεςπου η ηγεσία Βρέζνιεφ (που στο μεταξύ είχε αντικατασταθεί από τον Γκορμπατσόφ), δεν ήταν πλέον πολιτικά δυνατό να τον αμφισβητήσει, αλλά και δεν είχε τον τρόπο να παρεμβαίνει κατά το δοκούν στα εσωτερικά του κόμματος όπως συνέβαινε παλιότερα. Ούτε το επέτρεπε αυτό ο Κάνταρ και το κόμμα. Παρότι ήταν πάντα προσεκτικός στις δηλώσεις του για το ΚΚΣΕ και τη Σ.Ε. έτσι που να μην δίνει αφορμή να υπάρξουν σοβαρές τριβές ή ρήξη με το ΚΚΣΕ και τη Σ.Ε., την οποία, όπως λέει ο Χούσαρ «την σεβόταν».

Εξάλλου ο Κάνταρ υιοθέτησε τις προτάσεις που του γινόταν σαυτό το πνεύμα όταν είχε πληροφορίες ότι το μονοκομματικό σύστημα έχανε διαρκώς έδαφος στη συνείδηση της διανόησης γενικά, αλλά και της κομματικής διανόησης, ακόμα και σε στελέχη του ίδιου του κόμματος. Το έκανε αυτό έχοντας μπροστά του την εικόνα μιας κοινωνίας στην οποία ωρίμαζε στον κόσμο το αίτημα για πολυφωνία, η οποία βέβαια δεν θα αμφισβητούσε την σοσιαλιστική επιλογή του κόμματος και της χώρας, το σοσιαλιστικό της προσανατολισμό. Αν και θα πρέπει να πω ότι από τη μεριά των οικονομολόγων, κυρίως, αλλά και μερικών κοινωνιολόγων, διατυπώνονταν ολοένα και πιο καθαρά η άποψη για ένα εντελώς ανοιχτό πολιτικό πολυκομματικό σύστημα, με κύριο επιχείρημα το επιχείρημαότι η οικονομία της χώρας θα έπρεπε να ανασυγκροτηθεί με βάση τις αρχές της οικονομίας της αγοράς.

Η αποτυχία του εγχειρήματος Γκορμπατσόφ και η τελική πτώση της Σ.Ε., που πήρε μαζί της και την Ουγγαρία, με τον Κάνταρ ουσιαστικά αποξενωμένο (ή και απομονωμένο) από την πρωτοκαθεδρία στην πολιτική, εξ αντικειμένου απέτρεψε τη δυνατότητα να ελεγχθεί ιστορικά αυτό το εγχείρημα.Πάντως και αυτό το εγχείρημα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την τεκμηρίωση της άποψης ότι ο Κάνταρ σε σχέση με άλλους πολιτικούς στο χώρο του υπαρκτού σοσιαλισμού είχε το πλεονέκτημα να διατηρεί σε όλη τη σταδιοδρομία του την αίσθηση του πραγματικού, χωρίς να έχει ποτέ εγκαταλείψει τη ιδέα του μαρξικού- λενινικούσοσιαλισμού, που ήταν στο DNΑ της κομμουνιστικής του ταυτότητας. Στο σημείο αυτό αξίζει νομίζω να παραθέσω την «τελική» εκτίμηση του Χούσαρ Τίμπορ, του συγγραφέα του δίτομου έργου Kádar János. Πολιτική βιογραφία. Γράφει λοιπόν ο Χούσαρ. Ο Μπρεχτ στο έργο του Ο κανόνας λεει τα εξής: «Η αρετή εκείνου που αγωνίζεται για τον κομμουνισμό είναι μία, ότι αγωνίζεται για τον κομμουνισμό. Η ιστορία του Κάνταρ είναι περισσότερο δραματική γιατί ο αγώνας για την ιδέα δεν σκότωσε μέσα του την αίσθηση του πραγματικού. Αυτό για έναν πολιτικό είναι αυτονόητο. Όμως , δεν ήταν αυτονόητο στην Ανατολική Ευρώπη η οποία ήταν επιβαρημένη από τη σοβιετική αυτοκρατορική πολιτική με τις άλυτες αντιφάσεις του δίπολου» ιδεατού και πραγματικού.*

----------------------------------------

* Χούσαρ,όπ. π.σελ. 336.

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 1956 - Μέρος Τρίτο

Πάντως υπήρξαν δυο κρίσιμα ερωτήματα, τα οποία δεν είχε θέση σοβαρά και υπεύθυνα ο Ναγκυ και οι ένθερμοι υποστηρικτές του: α) Το ερώτημα αν είναι ρεαλιστικόπολιτικά να ζητάς την έξοδο από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας; και β) ποια μεγάλη δύναμη θα εγγυούταν την ουδετερότητα της χώρας; Ο Ναγκυ μην έχοντας απάντηση στο δεύτερο ερώτημα (ενώ το πρώτο ούτε καν το είχε θέσει) πρότεινε τον ΟΗΕ ως εγγυητή και απευθύνθηκε σ αυτόν.

Αξίζει να πούμε ότι αυτές οι αποφάσεις της κυβέρνησης είχαν παρθεί κάτω από το κλίμα που δημιουργήθηκε με την κίνησητων σοβιετικών στρατευμάτων με κατεύθυνση τη Βουδαπέστη και με σκοπό την ανατροπή της κυβέρνησης.

Θα μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι αν οι σοβιετικοί στήριζαν τις ενέργειες της κυβέρνησης με πολιτικά μέσα, χωρίς την επέμβαση του στρατού, θα μπορούσε η χώρα να διατηρήσει τον σοσιαλιστικό της προσανατολισμό, σε μια αντίληψη πολυκομματικού συστήματος με την παράλληλη εξασφάλιση της ηγεμονίας του αποσταλινοποημένου νέου κόμματος με γενικό γραμματέα τον Κάνταρ Γιάνος, τη διατήρηση του κυρίαρχου ρόλου της δημόσιας και κοινωνικής ιδιοκτησίας, με μορφές ανάλογες και με εκείνες του γιουγκοσλαβικού μοντέλου της αυτοδιαχείρισης, την κατοχύρωση του εργατικού ελέγχου που ζητούσαν τα εργατικά συμβούλια και την ανάπτυξη άλλων σχέσεων με τη Σ.Ε. και το ΚΚΣΕ στη βάση της ανεξαρτησίας και της αυτοτέλειας, χωρίς να καταγγέλλεται ανοιχτά η συμφωνία της Γιάλτας, την τήρηση σε κρίσιμο θέματα ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής της χώρας έναντι της Δύσης Ακόμα την ανάπτυξη σχέσεων πολιτικής ισοτιμίας της χώρας στα πλαίσια του Συμφώνου της Βαρσοβίας, αφού η έξοδος από αυτό ήταν σε κάθε περίπτωση για τότε μη ρεαλιστική.

Πιστεύω δηλαδή ότι είναι σχηματική η άποψη ότι το πολυκομματικό σύστημα θα οδηγούσε οπωσδήποτε στην αλλαγή του συσχετισμού των πολιτικών δυνάμεων στη χώρα, ότι το κομμουνιστικό κόμμα, το κόμμα του Κάνταρ θα έχανε την ηγεμονία στην πολιτική και στο κράτος, έτσι που τελικά θα οδηγιόταν η χώρα, με εκλογές στην παλινόρθωση του καπιταλισμού. Πράγμα που δεν το ήθελαν βέβαια τα εργατικά συμβούλια, οι επαναστατικές επιτροπές των σπουδαστών και της διανόησης. Ακόμα και το μεγαλύτερο μάλλον μέρος των εθνικών επαναστατικών συμβουλίων. Πιστεύω ότι είναι σωστή η εκτίμηση – άποψη του Ούγγρου φιλόσοφου Γκάσπαρ Μίκλος Τάμας ότι στη « σύντομη επανάσταση του 1956...ήταν περιθωριακές οι φωνές που ζητούσαν την παλινόρθωση του καπιταλιστικού συστήματος και μια συντηρητική κυβέρνηση», παραδεχόμενος βέβαια και ο ίδιος ότι «είναι πολύ δύσκολο να πούμε πιο δρόμο θα έπαιρνε η επανάσταση, εάν δεν είχε τόσο γρήγορα κατασταλεί».(Η ΕΠΟΧΗ, όπ. π.)

Εξάλλου, κάτι που δεν έχει γίνει ιστορικά δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι θα μπορούσε να γίνει, μόνο επειδή λογικά θεωρείται ότι θα μπορούσε και θα έπρεπε να γίνει! Ωστόσο με γνώση των εξελίξεων στον χώρο της αριστεράς στην Ουγγαρία στην περίοδο μετά το θάνατο του Στάλιν, ειδικότερα μετά το 20- συνέδριο του ΚΚΣΕ, πιστεύω ότι αυτή η εκτίμηση δεν είναι αυθαίρετη. Είναι εξάλλου βέβαιο ότι, σε γενικές γραμμές, οι υποχωρήσεις σε θέματα αριστερής δημοκρατικής πολιτικής φιλοσοφίας και πρακτικής, όπως οι υπαναχωρήσεις έναντι του σταλινισμού και των σταλινικών, αλλά και σε πολύ συγκεκριμένα θέματα, είχαν γίνει κάτω από τις πιέσεις της σοβιετικής ηγεσίας. Αξίζει να πω ότι από τις 23 του Οκτώβρη ως και τις 4 Νοέμβρη υπήρχε μόνιμα σοβιετική παρουσία από πρωτοκλασάτα στελέχη στην Ουγγαρία, στη Βουδαπέστη : Μικογιάν, Μαλενκόφ, Σουσλόφ, Σέροφ, ενώ παρενέβαινε άμεσα στις εξελίξεις και ο Χρουστσόφ, και βέβαια ο πρεσβευτής της Σ.Ε. στην Ουγγαρία Αντρόποφ. Είχε γίνει καθεστώς η συμμετοχή ενός ή περισσότερων από αυτούς στις συνεδριάσεις της Κ.Ε. του κόμματος, ακόμα και στις συνεδριάσεις του Π.Γ. του kόμματος, όποτε αυτό το θεωρούσαν αναγκαίο, ενώ ο γενικός γραμματέας του κόμματος(Κάνταρ Γιάνος) και ο πρωθυπουργός(Ναγκυ Ίμρε) έπρεπε να ενημερώνουν τακτικά, ακόμα και με γραπτέςεκθέσεις την Κ.Ε. του ΚΚΣΕ για τους χειρισμούς τους σε κρίσιμα πολιτικά θέματα και για την κατάσταση στη χώρα. Εξάλλου οι σοβιετικοί συμμετείχαν άμεσα στις διεργασίες για τη σύνθεση της ηγεσίας του κόμματος, ακόμα και της κυβέρνησης. Και ήταν πλήγμα κύρους γι αυτούς που ο Ναγκυ με τη συναίνεση και του Κάνταρ, δηλαδή του νέου κόμματος, του MSZMP (Ουγγρικό Σοσιαλιστικό Κόμμα Εργατών) προχώρησε στη συγκρότηση πολυκομματικής κυβέρνησης, με πρότυπο τη συμμαχική κυβέρνηση του 1945, όσον αφορά τη σύνθεσή της.

Εξάλλου, η πρακτική της επέμβασης στα εσωτερικά του ουγγρικού κομμουνιστικού κόμματος (Κόμμα του Εργαζόμενου Λαού ήταν η επίσημη ονομασία του – MDP) υπήρχε και πριν από τις 23 του Οκτώβρη ως ένα καθεστώς το οποίο το κόμμα του Ράκοσι το ήθελε και το επιδίωκε, και θα πρέπει να πω ότι ήταν εθισμένη σε αυτό όλη ηγεσία του. Εξάλλου η ηγετική τρόικα (Ράκοσι, Γκέρου, Φάρκας), αλλά και άλλοι, όπως ο Ρήβαη, ήταν μέλη του ΚΚΣΕ.

Κλείνω προς την άποψη ότι χωρίς την ασφυκτική άμεση καθημερινή και για κάθε στιγμή επέμβαση της σοβιετικής ηγεσίας, το ουγγρικό κόμμα με ηγέτη τον Γιάνος Κάνταρ καιμε πρωθυπουργό τον Ναγκυ Ίμρε, δοκιμασμένο μπολσεβίκο, αλλά από το 1955 και μετά ηγέτη με διαμορφωμένη αριστερή δημοκρατική αντίληψη, η Ουγγαρία θα μπορούσε ομαλά να βγει από την κρίση, χωρίς να εγκαταλείψει τη σοσιαλιστική βάση του συστήματος και το σοσιαλιστικό προσανατολισμό της χώρας. Βέβαια, το να υποθέτει κανείς ότι το ΚΚΣΕ θα έμεινε απαθής σε μια τέτοια εξέλιξη που θα κατοχύρωνε την ανεξαρτησία και την αυτοτέλεια του κόμματος και της χώρας είναι μάλλον χωρίς βάση τουλάχιστον για κείνη την περίοδο.Αυτό υποστηρίζουν πολλοί όταν κρίνουν θετικά την ανάγκη για ριζικές υποχωρήσεις του Κάνταρ από τις θέσεις του νέου κόμματος και της κυβέρνησης κάτω από την ασφυκτική πίεση των σοβιετικών.

Το ότι ο Κάνταρ δέχτηκε να κάνει αυτές τις υποχωρήσεις, παραιτούμενος ακόμα και από τη δηλωμένη άποψή του ότι η εξέγερση δεν είχε τα χαρακτηριστικά της αντεπανάστασης, κάνει σοβαρούς ερευνητές να θεωρούν τον Κάνταρ ως ρεαλιστή πολιτικό με τη βεβαιότητα ότι αν δεν το έκανε αυτό οι σοβιετικοί θα εγκαθίδρυαν στην εξουσία τους δικούς τους ανθρώπους με σταλινικές αντιλήψεις (δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι στην ηγεσία του ΚΚΣΕ ήταν ακόμα ο Μολοτόφ, ο Μαλενκόφ, ο Καγκάνοβιτς, ο Μικογιάν. Εξάλλου, ούτε ο Χρουστσόφ ήταναπαλλαγμένος από το σταλινισμό, για να μην μιλήσουμε για το Σουσλόφ) πράγμα που θα οδηγούσε τη χώρα σε μεγαλύτερες περιπέτειες, λαμβάνοντας υπόψη ότι η εξέγερση του 1956 δεν είχε μόνο πολιτικές επαναστατικές επιδιώξεις, δεν ήταν μόνον μια πολιτική επανάσταση αλλά και μια εθνική επανάσταση, πράγμα που το είχε πει και ο ίδιος ο Κάνταρ στην ιστορική ομιλία του στο ραδιόφωνο την 1-η του Νοέμβρη - αμέσως μετά τον απήγαγαν οι σοβιετικοί και με αεροπλάνο τον πήγαν στη Μόσχα, πετυχαίνοντας τη «συναίνεσή του» για τη δεύτερη στρατιωτική επέμβαση στις 4 του Νοέμβρη και την παράλληλη δημιουργία της προσωρινής επαναστατικής κυβέρνησης με ηγέτη τον ίδιο, που ήρθε στην εξουσία αμέσως μετά την καταστολή της εξέγερσης, και πουμε το νέο κόμμα ανάπτυξε αργότερα, από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 και μετά, αυτό που ονομάστηκε «καθεστώς – Κάνταρ» ή «κανταρικός σοσιαλισμός», ή «μαλακιά (ήπια) δικτατορία».

Θεωρώ λοιπόν αμφίβολο και το συλλογισμό ότι μια ουδέτερη Ουγγαρία όμοια με τη Γιουγκοσλαβία του Τίτο θα μπορούσε να αποτρέψει την παλινόρθωση του καπιταλισμού. Αυτό υποθέτει ο Βέρνερ Πάρκερ στο άρθρο του με τον τίτλο Τα γεγονότα του Οκτώβρη 1956 (Η ΕΠΟΧΗ 29.10.2006). Ιδού ολόκληρος ο συλλογισμός του : « Παραμένει το ερώτημα τι θα γινόταν αν δεν είχε παρέμβει η Σ.Ε. κι αν είχε αφήσει τον ουγγρικό σοσιαλισμό στην τύχη του. Σε ποια κατεύθυνση θα είχε εξελιχθεί μια ουδέτερη Ουγγαρία με σύστημα πολλών κομμάτων και ελεύθερες εκλογές. Πιθανώς δεν θα είχε αποφευχθεί η αστική παλινόρθωση. Βέβαια και η Γιουγκοσλαβία αποσύρθηκε από τη σοβιετική καθοδήγηση , όμως παρέμεινε ουσιαστικά άθικτο το μονοκομματικό σύστημα».

Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνά κανείς τη διαφορά ανάμεσα στις δυο χώρες και στα δυο κόμματα. Η Ουγγαρία σε αντίθεση με τη Γιουγκοσλαβία με το μεγάλο κίνημα αντίστασης κατά των Γερμανών κατακτητών, με κύριες αντιστασιακές δυνάμεις τις δυνάμεις που καθοδηγούσε το Κομμουνιστικό Κόμμα με επικεφαλής τον Γιόσεφ Μπροζ Τίτο, συμμάχησε με τη Γερμανία του Χίτλερ, συμμετείχε στον πόλεμο εναντίον της Σ.Ε.με 200.000 στρατό, μεγάλο μέρος του οποίου εξοντώθηκε στις μάχες του Ντον και του Στάλιγκραντ, ενώ όσοι αιχμαλωτίστηκαν κλείστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης ή/και εργασίας και πολλοί από αυτούς επέστρεψαν στη χώρα μετά από δέκα χρόνια. Η Ουγγαρία, που από το 1943 ήταν εξ ολοκλήρου ένα φασιστικό καθεστώς, μετά το πραξικόπημα του φασίστα Σάλασι και την κατοχή της χώρας από το γερμανικό στρατό, πολέμησε ως την τελευταία στιγμή τους σοβιετικούς στη Βουδαπέστη. Αυτές οι καταστάσεις κατέκλυσαν τις συνειδήσεις και τα βιώματα των Ούγγρων, από το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Σε αντίθεση μ τους Γιουγκοσλάβους που τα αντιστασιακά βιώματα και τα βιώματα της απελευθέρωσης της χώρας που ήταν έργο δικό τους κυριαρχούσαν στις συνειδήσεις τους και στα βιώματά τους, μαζί με τα βιώματα της απελευθέρωσης της χώρας τους που ήταν έργο δικό τους. Η απελευθέρωση της Ουγγαρίας δεν ήταν έργο των Ούγγρων, έργο δικό τους αλλά μιας ξένης δύναμης, της Σ.Ε. του Κόκκινου Στρατού,τον οποίο οι περισσότεροι τον έβλεπαν ως στρατό κατοχής.

Βέβαια, και στην Ουγγαρία είχε αναπτυχθεί ένα κίνημα αντίστασης αλλά αυτό ήταν πολύ μικρό και δεν μέτρησε στην απελευθέρωση της χώρας, όπως μικρό και αδύναμο ήταν και το κομμουνιστικό κόμμα... Όμως, νομίζω ότι εδώ δεν χρειάζεται να επεκταθώ περισσότερο στις διαφορές των δυο χωρών και των δυο κομμάτων. Φτάνει μόνον να πω ότι οι Ούγγροι δεν διέθεταν –και δεν μπορούσαν να διαθέτουν – έναν ηγέτη με το ανάστημα και το κύρος του Τίτο στο Γιουγκοσλάβικο λαό αλλά και στον ευρύτερο χώρο....

Έχοντας υπόψη και αυτά τα δεδομένα, αλλά και τις θετικές εμπειρίες του ουγγρικού λαού από την περίοδο της λαϊκής δημοκρατίας, 1945 – 1947, όταν οι αριστεροί και οι προοδευτικοί άνθρωποι, μεγάλα τμήματα της εργατικής τάξης μπορούσαν να εκφραστούν πολιτικά, αλλά και πολιτιστικά ελεύθερα και δημιουργικά (Βλέπε το Φιλμ του Γιάντσο ΜίκλοςΛαμπεροί αιθέρες – Fényes szelek, καθώς και το έργο τουElektra) μπορεί να εκτιμήσει κανείς το ειδικό βάρος της ομιλίας του Γιάνος Κάνταρ την πρώτη του Νοέμβρη, όσον αφορά τις εκτιμήσεις μας για τις αιτίες της εξέγερσης και για την ίδια την εξέγερση του 1956- πριν προχωρήσουν οι σοβιετικοί στη δεύτερη στρατιωτική επέμβαση που με τη δύναμη των τανκ και των πυροβόλων όπλων καταστείλουν τη λαϊκή (ή και εργατική) εξέγερση και ακυρώσουν τιςκατακτήσεις της - «πείθοντας» το Γιάνος Κάνταρ να υπαναχωρήσει από όσα πίστευε και υποστήριζε την πρώτη του Νοέμβρη ως μέλος της κυβέρνησης Ναγκυ Ίμρε και κυρίως ως γενικός γραμματέας του νέου κόμματος. Στην ομιλία του αυτή ο Κάνταρ τόνισε μεταξύ άλλων τα εξής:

«Οι εκπρόσωποι του σταλινισμού στην Ουγγαρία, ο Ράκοσι και η κλίκα του, με την εγκληματική τους πολιτική έριξαν τόσο χαμηλά το κόμμα που έφτασε να γίνει όργανο της τυραννίας και της ηθικής δουλείας, της δουλοπρέπειας... Οι ρακοσικοί πρόσβαλαν την εθνική μας τιμή , το εθνικό μας φιλότιμο μηδενίζοντας την αυτοτέλεια της χώρας μας, την ελευθερία της και αλόγιστα σπατάλησαν την εθνική μας περιουσία». Ο Κάνταρ χαρακτηρίζει τα γεγονότα ως «ένδοξη εξέγερση του λαού» η οποία «κατάργησε την κυριαρχία του Ράκοσι και κατήγατε την ελευθερία του λαού» . « Οι κομμουνιστές συγγραφείς και δημοσιογράφοι, οι φοιτητές, οι νέοι του Κύκλου – Πέτεφι, οι χιλιάδες εργάτες και αγρότες, οι πρώην φυλακισμένοι με ψεύτικες κατηγορίες παλιοί αγωνιστές όλοι πήρατε μέρος στις πρώτες γραμμές του αγώνα ενάντια στο αυταρχικό καθεστώς και την τυχοδιωκτική πολιτική του Ράκοσι. Είμαστε περήφανοι που εμπνευσμένοι όλοι εσείς από αγάπη στην πατρίδα και πιστοί στο σοσιαλισμό με τιμή συμμετείχατε στην ένοπλη εξέγερση..... Μιλούμε με ειλικρίνεια σε σας .Η εξέγερση του λαού έχει φτάσει σε ένα σταυροδρόμι. Ή θα έχουν τη δύναμη τα δημοκρατικά κόμματα να εδραιώσουν τις κατακτήσεις τους ή θα βρεθούμε αντιμέτωποι με την αντεπανάσταση.... Δεν χύθηκε τόσο αίμα των νέων, των στρατιωτών, των εργατών και των αγροτών για να έρθει στη θέση της αυταρχικής κυριαρχίας του Ράκοσι η κυριαρχία της αντεπανάστασης... Δεν αγωνιστήκαμε για να πάρουν από τα χέρια των εργατών τα ορυχεία και τα εργοστάσια, τη γη από τους αγρότες.... για να επιστρέψουμεστον παλιό κόσμο της δουλείας των κυρίων και μαζί μ αυτό στη δουλεία των ξένων...».

Ο Χούσαρ, αναφερόμενος στην ομιλία του Κάνταρ την 1-η Νοεμβρίου σημειώνει : Δεν ήταν η στιγμή για να τεθεί το ερώτημα κατά πόσον η κρατική ιδιοκτησία ήταν ιδιοκτησία των εργατών και κατά πόσο οιαγροτικοί συνεταιρισμοί διαφεντεύονταν από τους ίδιους τους αγρότεςως αυτόνομες παραγωγικές μονάδες, κλπ.. (Χούσαρ, όπ.π. σελ.331)

ΟΥΓΓΑΡΙΑ 1956 - Μέρος Δεύτερο

ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

Στις 22.Οκτωβρίου οι φοιτητές ψήφίζουν πρόγραμμα 14 σημείων , στο οποίο ζητούν το διορισμό του Ναγκυ στη θέση του πρωθυπουργού..

Ζητούσαν: - ένα σοσιαλισμό προσαρμοσμένο στις εθνικές συνθήκες

- πολυκομματικό σύστημα

-ελεύθερες εκλογές

-αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων από τη χώρα

Αυτό το πρόγραμμα θεωρήθηκε από το κόμμα αντεπαναστατικό. Γενικός Γραμματέας του ήταν τότε ο Γκέρου.

23 Οκτώβρη μεγάλη φοιτητική διαδήλωση στη Βουδαπέστη με κεντρικό σύνθημα την ελευθερία του τύπου και ελεύθερες εκλογές.

24 Οκτώβρη: 200.000 πολίτες συγκεντρώνονται μπροστά στη βουλή και φωνάζουν «Ο Ναγκυ στην κυβέρνηση. Ο Ράκοσι στο Δούναβη» Το κόμμα με τον Γκέρου αποφαίνεται ότι οι διαδηλώσεις «είναι έργο αντεπαναστατικών και φασιστικών δυνάμεων» (ο Γκέρου στο ράδιο ονομάζει τους διαδηλωτές csöcselik (χυδαίος όχλος).

Ο Ναγκυ γίνεται πρωθυπουργός.

Ο Ναγκυ υπόσχεται πολυκομματικό σύστημα. Ο Κάνταρ τότε είναι ήδη ο νέος ΓΓ του κόμματος. Σε συννενόηση μαζί του ο Ναγκυ προχωρεί στον ανασχηματισμό της κυβέρνησης με τη συμμετοχή κομμάτων του συνασπισμού του 1945: Αγροτικό Κόμμα, Κόμμα των Μικροιδιοκτητών, Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα. Θα πρέπει να πω ότι μόνον η αριστερή πτέρυγα του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος στηρίζει την κυβέρνηση συνασπισμού του Ναγκυ, με τον Μάροσαν Γκιούργυ, τον Σάκασιτς Άρπαντ και άλλους. Η ηγεσία του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, με την Κέτλυ Άννα, δηλώνει ότι δεν στηρίζει μια κυβέρνηση στην οποία κυριαρχούν οι κομμουνιστές, δηλαδή οι εκπρόσωποι ενός ιστορικά ξοφλημένου κόμματος.

Στο μεταξύ, με πρωτοβουλία του Κάνταρ διαλύεται το ρακοσικό Κόμμα και στη θέση του δημιουργείται το Ουγγρικό Σοσιαλιστικό Κόμμα των Εργατών, το οποίο δίνει έμφαση στην επαναστατική και δημοκρατική ιστορική παρακαταθήκη του εργατικού κινήματος της Ουγγαρίας: Επανάσταση των Συμβουλίων το 1919 και ίδρυση του Ουγγρικού Σοσιαλιστικού¨ Κόμματος των Εργατών, την περίοδο του μεσοπολέμου, με αιχμή την πάλη κατά του φασισμού το οποίο και επιδιώκει τη συνεργασία με τους σοσιαλδημοκράτες και τους δημοκράτες γενικότερα πάνω σ αυτή τη βάση.

Η Σ.Ε.δεν δέχεται αυτή την εξέλιξη

Ωστόσο διευρύνεται το κίνημα για τη δημιουργία εργατικών συμβουλίων στη Βουδαπέστη και σε όλη τη χωρα, χωρίς τη σαφή στήριξη ακόμα και από το κόμμα του Κάνταρ, αλλά και χωρίς την αντιπαράθεση κυβέρνησης Ναγκυ, και του Κάνταρ, μάλλον με τη συμπάθειά του όσο φτάνουμε προς την 1-η Νοέμβρη με την περίφημη ομιλία του στο ραδιόφωνο.

Ας πάμε όμως για λίγο πίσω στις 23 Οκτωβρίου όταν έχουμε την πρώτη μεγάλη φοιτητική διαδήλωση στη Βουδαπέστη εναντίον του καθεστώτος Ράκοσι, η οποία δεν έχει ακόμα τα χαρακτηριστικά της εξέγερσης.

Στις 23 Οκτωβρίου επιστρέφει στη Βουδαπέστη από την Κίνα η αντιπροσωπεία του κόμματος με τον Γκέρου και τον Κάνταρ, που είχαν πάει στο συνέδριο του ΚΚ Κίνας. Εξαιτίας των γεγονότων συνέρχεται αμέσως η Κ.Ε. του κόμματος. Εκτιμά ότι δεν εμπνέει ανησυχία η κατάσταση. Ωστόσο αποφασίζουν την απαγόρευση των διαδηλώσεων. Το υπουργείο εσωτερικών απαγορεύει τις συγκεντρώσεις στη Βουδαπέστη, (298). Οι φοιτητές δεν υπακούουν. Ο υπουργός εσωτερικών Πίρος διαπιστώνει ότι το διάταγμα για την απαγόρευση δεν μπορεί να λειτουργήσει. Με απόφασή του ανακαλείται η απαγόρευση.

Το Π.Γ. του κόμματος συνεδριάζει διαρκώς.... Ωστόσο, σε αντίθεση με τους Πολωνούς επιλέγουν τη σύγκρουση με τους διαδηλωτές. Ο Γκέρου

μιλά στο ραδιόφωνο όπου ονομάζει τους διαδηλωτές όχλο.(299 )

Την άλλη μέρα, 24 Οκτώβρη ο Κάνταρ μιλά στο ραδιόφωνο διαφοροποιημένος από το πνεύμα του Γκέρου. ο οποίος ήτανυπέρ της σύγκρουσης με τους εξεγερμένους Σε όμιλία του στο ραδιόφωνο λέει : « Στην αρχή η διαδήλωση της φοιτητικής νεολαίας ξενικά με αποδεκτά αιτήματα, όμως ραγδαία εκφυλλίζεται σε διαδήλωση εναντίον του λαικοσημοκρατικού μας συστήματος. Καλυπτόμενη από αυτή τη διαδήλωση ξεσπά ένοπλη επίθεση. Μόνο με ένθερμο θυμό μπορούμε να μιλήσουμε γι αυτή την επίθεση, με την οποία εξεγέρθηκαν εναντίον της πρωτεύουσας της πατρίδας μας αντεπαναστατικά και αντιδραστικά στοιχεία , εναντίον του συστήματός μας της λαϊκής δημοκρατίας, εναντίον της εξουσίας της εργατικής τάξης»(Χούσαρ,1-ος τόμος, σελ.300).

Ο Κάνταρ συμφωνεί με την πρόταση για ριζικές μεταρρυθμίσεις ,θέτοντας ως όρο τη παύση του ένοπλου αγώνα!

Στο μεταξύ προτείνεται η καθαίρεση του Γκέρου από το Π.Γ.Ο Ναγκυ υποχωρεί κάτω από την πίεση του Κάνταρ,ο οποίος δεν συμφωνεί με αυτή την πρόταση.

Με την υπογραφή του Ναγκυ ως πρωθυπουργού δημοσιεύεταιτο διάταγμα για την επιβολή του στρατιωτικού νόμου .

Ο Κάνταρ γίνεται γενικός γραμματέας του κόμματος .Στις 25 Οκτωβρίου το ΠΓ καθαιρεί τον Γκέρου και εκλέγει τον Κάνταρ ως Γ.Γ. του κόμματος – στη συνεδρία του Π.Γ. βρίσκεται και ένας σοβιετικός, (300- 301)

Εξάλλου, Μικογιάν, Σουσλόφ και Σέροφ (υπουργός Δημοσίας Ασφάλειας της ΕΣΣΔ) βρίσκονται στη Βουδαπέστη.

Κάνταρ και Ναγκυ στην έκθεσή τους στην Κ.Ε.του ΚΚΣΕ υπόσχονται ότι «στο διάγγελμα της Κ.Ε.του κόμματος προς το λαό δεν θα συμπεριλάβουν την αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων από τη χώρα». (Χούσαρ, όπ.π. σελ. 306)

Σε ανακοίνωσή της στις 26 του μηνός η Κ.Ε. του κόμματος λέει ότι «μετά την αποκατάσταση της τάξης τα σοβιετικά στρατεύματα ανυπερθέτως θα επιστρέψουν στις βάσεις τους», (306)

Είναι ενδιαφέρον ότι σ αυτή τη φάση το ραδιόφωνο Ελεύθερη Ευρώπη εφαρμόζει έντονη αντι – Ναγκυ γραμμή.

Στις 27 -28 του μηνός η κυβέρνηση Νακγυ επιχειρεί να περάσει τη γραμμή: όσοι από τους εξεγερμένους καταθέσουν τα όπλα δεν θα έχουν συνέπειες. Όσοι συνεχίζουν θα παταχθούν.

Διαπιστώνουν- εκτιμούν ότι οι κινητοποιήσεις στην επαρχία δεν έχουν αντεπαναστατικό χαρακτήρα

Ο Νάγκυ διαφωνεί έντονα με την πρόταση για την δυναμική κατάργηση της ένοπλης ομάδας που βρισκόταν στονκινηματογράφο Κόρβιν,( 308)

Ο Σουσλόφ συμφωνεί με την πρόταση για τη διάλυση της ΑVΗ και τη συγχώνευση των μελών της στη νέα εξουσία.

Έχουμε την πρώτη στρατιωτική επέμβαση των σοβιετικών στις 25 του μηνός.

Δυσαρέσκεια του ΚΚ Κίνας για την στρατιωτική επέμβασητης Σ.Ε. Λέγοντας ότι αυτές είναι ανεξάρτητες χώρες στη σφαίρα επιρροής της. Αυτά δημοσιεύονται στον ουγγρικό τύπο

Τα συμβούλια περιοχών, επιχειρήσεων καθώς και τα εθνικά συμβούλια, τα επαναστατικά συμβούλια των σπουδαστών, η Επαναστατική Επιτροπής της Ουγγρικής Διανόησης ζητούντην ανασυγκρότηση της κυβέρνησης....Στο Διάβημα τωννομαρχιακών συμβουλίων του νομού Μπόρσοντ και της Βουλής των σπουδαστών ζητείται μεταξύ των άλλων η άμεση αποπομπή όλων των σταλινικών από την κυβέρνηση, η σύσταση προσωρινής κυβέρνησης υπό την ηγεσία του Ναγκυ καθώς και η προκήρυξη σε δυο μήνες ελεύθερων εκλογών. Στο διάβημα αυτό υπάρχουν και αιτήματα για τον εργατικό έλεγχο.

Οι Ναγκυ και ο Κάνταρ διαπιστώνουν ότι οι προσπάθειές τους για διαπραγμάτευση με τους εξεγερμένους για την παύση της ένοπλης εξέγερσης αποτυχαίνουν

Ωστόσο, αυτές οι διαπραγματεύσεις έχουν κάποιο αποτέλεσμα. Θετική είναι η απήχηση άρθρου της Σάμπατ Νεπ «Χαιναλοντικ» (Χαράζει) γραμμένο σ αυτό το πνεύμα.

Το Συμβούλιο Βουδαπέστης ζητά τη συγκρότηση κυβέρνησης εθνικής ενότητας υπό την ηγεσία του Ναγκυ. Αυτή η πρόταση εκτιμάται από Ναγκυ και Κάνταρ ως θετική.Στο ίδιο πνεύμα είναι και οι επιστολές προς την κυβέρνηση πολλών συμβουλίων της Βουδαπέστης.

Στις 29 -30 Νοεμβρίου αντιπροσωπίες των εργατικών και εθνικών συμβουλίων , των επαναστατικών επιτροπών επισκέπτονται την κυβέρνηση, τον Ναγκυ που είχε μετακομίσει στη βουλή. Σ αυτές τις συναντήσεις συμμετέχει και ο Κάνταρ (Χούσαρ, όπ.π.σελ. 316)

Ομάδα νέων από την προλεταριακή συνοικία όπου μεγάλωσε ο Κάνταρ (Τουζολτο ούτσα) επισκέπτεται τον Κάνταρ και εκφράζει τις αντικρατικές, αντιεξουσιαστικές της απόψεις.

Η συζήτηση μαζί τους έπεισε τον Κάνταρ ότι η εξέγερση ήταν αυθόρμητη, ότι δεν υπήρχε προηγούμενο σχέδιο, όπως πίστευε ως τότε, λέγοντας ότι η κατάληψη του ραδιοσταθμού, του τηλεφωνικού κέντρου, της διοίκησης της αστυνομίας έπειθαν ότι υπήρχε σχέδιο, και ότι επρόκειτο για αντεπανάσταση.

Υπήρξε πρόταση από μεριά εξεγερμένων κομμουνιστών προς τον Κάνταρ να αποδεχτεί το κόμμα τα αιτήματα των εξεγερμένων με σκοπό όχι να ευνουχίσει την επανάσταση, αλλά να γίνει μέρος της.

Στις 30 Οκτωβρίου καλείται σε συνεδρίαση το κυβερνητικό προεδρείο το οποίο παίρνει την εξής απόφαση:

1.Με βάση τη συμμαχία του 1945 επιτρέπει την οργάνωση των κομμάτων (της συμμαχίας του 1945 – Θ.Β.) και έτσι αποκλίνει από το δρόμο του μονοκομματικού συστήματος.

2. Για την αποτελεσματικότερη διακυβέρνηση συγκροτεί επταμελές υπουργικό συμβούλιο αποτελούμενο από τους Ναγκυ Ιμρε, Τίλδυ Ζόλταν, Κάνταρ Γιάνος, Λοσοντσι Γκήζα, Κοβατς Μπήλα, Ερντεη Φέρετς καθώς και αυτόν που θα προτείνει το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα.

3. Απευθυνόμαστε προς τη σοβιετική κυβέρνηση για την επίσπευση της αποχώρησης των σοβιετικών δυνάμεων.

Για όλα αυτά αμέσως μετά τη συνεδρία στο ραδιόφωνο θα προβούν σε δηλώσεις οι Ναγκυ Ίμρε, Τίλντι Ζόλταν και Κάνταρ Γιάνος». (Χούσαρ, όπ. π. σελ. 319)

Το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα δεν στέλνει κανέναν με το αιτιολογικό ότι δεν προτίθενται να συμμετάσχουν σε μια κυβέρνηση στην οποία πλειοψηφύν οι κομμουνιστές – θεωρώντας το κομμουνιστικό κόμμα ένα κόμμα αποτυχημένο.

Ο Κάνταρ δήλωσε ότι με την απόφαση για συμμαχική κυβέρνηση συμφωνούν όλα τα μέλη του κόμματος Οι αρχές μας απαιτούν «καθαρά,δίκαια μέσα». Ωστόσο, Τη στιγμή της ομιλίας του Κάνταρ τα περισσότερα γραφεία του κόμματος στη Βουδαπέστη είχαν καταληφθεί από τους εξεγερμένους. Εξάλλου η συγκρότηση του νέου κόμαμτος δεν προχωρεί.

Οι οργανώσεις των μη κομμουνιστικών κομμάτων που συμμετέχουν στην κυβέρνηση διατυπώνουν πιο ριζοσπαστικές θέσεις από εκείνες του υπουργικού συμβουλίου.

Στις 30 Οκτωβρίου ο Κάνταρ μαζί με τους Τίλντι Ζόλταν και Έρντει Φέρεντς δέχονται αντιπροσωπεία 10 επαναστατικών οργανώσεων Οι εκπρόσωποί τους επαναλαμβάνουν τα αιτήματά τους:

1. Άμεση έξοδο από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας

2. Ουδετερότητα της χώρας

3. Η εθνική κυβέρνηση να προχωρήσει άμεσα στην προετοιμασία για γενικές εκλογές με μυστική ψηφοφορία

4. Άμεση συγκρότηση των ελεύθερων συνδικάτων

5.Εξασφάλιση του δικαιώματος των εργατών για απεργία

6.Στήριξη και εξοπλισμός των εργατικών συμβουλίων, κ.ά. ,

Ομάδα εξεγερμένων σκοτώνει τον γραμματέα της κομματικής οργάνωσης Βουδαπέστης Μέζου ΄Ιμρε ο οποίος κρατώντας λευκή σημαία πήγαινε προς τους εξεγερμένους να συζητήσει μαζί τους. Ο Μέζου Ίμρε ήταν στενός φίλος του Κάνταρ...Ωστόσο, εκτιμήθηκε ότι αυτή η ενέργεια δεν εξέφραζε το γενικότερο κλίμα και τη στάση των εξεγερμένων κατά των κομματικών στελεχών και των κομματικών οργανώσεων...Παρόλα αυτά η δολοφονία αυτή επηρέασε τον Κάνταρ....

Όμως, την ίδια μέρα, στις 30 του μηνός ανακοινώνεται ηίδρυση του νέου κόμματος. Οι ιδρυτές του δίνουν έμφαση στις επαναστατικές, αλλά και τις δημοκρατικές παραδόσεις της Αριστεράς Είναι ενδιαφέρον ότι αρχικά σχεδίαζαν την εξασφάλιση 30 υπογραφών κάτω από την ανακοίνωση. Τελικά το κείμενο υπογράφτηκε μόνον από τα μέλη του Εκτελεστικού Γραφείου, στο οποίο συμμετείχε και ο ΛούκατςΓκιούργκυ. Η ίδρυση του νέου κόμματος συνοδεύτηκε και από την μετονομασία του κεντρικού δημοσιογραφικού οργάνου του κόμματος Η Σάμπαντ Νεπ - Ελεύθερος Λαός) μετονομάστηκε Νεπσαμπατσάγκ (Λαϊκή Ελευθερία).

1-η Νοεμβρίου Η κυβέρνηση αποφασίζει την αποχώρηση από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας και την εξαγγελία της ουδετερότητας της χώρας. Ο Κάνταρ δεν καταψηφίζει αυτές τις αποφάσεις. Εξαρτά την αποδοχή της απόφασης από τη συνάντησή του με τον Αντρόποφ, πρεσβευτή της Σ.Ε. στην Ουγγαρία. (Χούσαρ,όπ. π. σελ 325)

Ουγγαρία 1956 - Μέρος Πρώτο

1956. Στη χώρα βαθμιαία δημιουργείται μια κατάσταση η οποία είχε τα χαρακτηριστικά της επαναστατικής κρίσης, με έντονα τα στοιχεία της εθνικής κρίσης. Η κρατική εξουσία δεν μπορούσε πλέον να κυβερνά όπως κυβερνούσε ως τότε και ο λαός δεν ήθελε να κυβερνηθεί και να ζει όπως μέχρι τότε. Η κατάσταση αυτή κορυφώθηκε τον Οκτώβρη, με τη λαϊκή εξέγερση.
 

Το ιστορικό αυτής της εξέλιξης. Τί προηγήθηκε;

1. Προηγήθηκαν οι εξεγέρσεις στην Ανατολική Γερμανία, το 1953 , και στην Πολωνία το 1956. Στην Ανατολική Γερμανία η εξέγερση δεν πήρε μεγάλες διαστάσεις και δεν οδήγησε σε αλλαγές στην ηγεσία του κόμματος και στο κόμμα, δεν οδήγησε σε αλλαγές στην πολιτική τουκόμματος. Αντίθετα στην Πολωνία έφερε (ύστερα και από συνεννόηση με τους σοβιετικούς) τον αντισταλινικό Βλαντισλάβ Γκομούλκα στην εξουσία - έγκληστος και αυτός στις φυλακές του σταλινικού καθεστώτος όπως και ο Κάνταρ στην Ουγγαρία.... Οι εξελίξεις στην Πολωνία είχαν ιδιαίτερη επίδραση στους Ούγγρους, και στο ίδιο το κομμουνιστικό κόμμα, πέραν του στενού, αυστηρά σταλινικού, κύκλου στελεχών γύρω από το Ράκοσι, με σκληρό πυρήνα την λεγόμενη αργότερα κλίκα – Ράκοσι (Ράκοσι- Γκέρου- Φάρκας Μίχαη). Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι οι Ούγγροι τρέφουν φιλικά αισθήματα προς τους Πολωνούς, επειδή στην επανάσταση του 1848 εναντίον των Αψβούργων οι Πολωνοί τους συμπαραστάθηκαν, ενώ ο Πολωνός στρατηγός Μπεμ έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην ουγγρική επανάσταση. Δεν είναι τυχαίο ότι η πρώτη φοιτητική διαδήλωση στη Βουδαπέστη στις 23 Οκτωβρίου, που σηματοδότησε και την έναρξη της παλλαϊκής εξέγερσης των Ούγγρων, είχε ως σημείο συνάντησης την πλατεία Μπεμ ,όπου είναι στημένο το άγαλμα του Μπεμ.

2. Σ αυτή την εξέλιξη σημαντικός σταθμός ήταν η λειτουργία του Κύκλου-Πέτεφι το 1956. Ο Κύκλος-Πέτεφι : Δημιουργήθηκε το 1951 από διανοούμενους στα πλαίσια της Δημοκρατικής Ένωσης Νέων, δηλαδή της οργάνωσης της νεολαίας του κόμματος. Το 1956 γίνεται χώρος συζητήσεων με τη συμμετοχή διανοουμένων, μαζί και δημοσιογράφων, που ήταν σε μια αντισταλινική αντίληψη, στο πνεύμα του 20- ου συνεδρίου του ΚΚΣΕ, υπό την επίδραση και των αντιλήψεων του Ναγκυ Ίμρε, της κριτικής που ο Ναγκυ ασκούσε στο ρακοσικό κόμμα και στην πολιτική του. Σ αυτές τις συζητήσεις μεγάλη ήταν η συμμετοχή της φοιτητικής νεολαίας,. Συμμετείχαν ακόμα και νέοι από το χώρο της σπουδαστικής νεολαίας. Κεντρικό ρόλο στις συζητήσεις αυτές είχε ο Λούκατς, με τη σχολή του, τους μαθητές του. Εδώ ο Λούκατς ανήγγειλε την κίνηση για την ανανέωση του μαρξισμού. Στον Κύκλο – Πέτεφι συζητούσαν θέματα που είχαν να κάνουν με την ερμηνεία του μαρξισμού, του μαρξισμού- λενινισμού, και κυρίως θέματα που αφορούσαν την πολιτική του κόμματος, θέματα δημοκρατίας και ελευθερίας, με αναφορά στο ρόλο της εργατικής τάξης, των εργατών στα εργοστάσια και ευρύτερα, αλλά και θέματα που αφορούσαν το μοντέλο οικονομίας που εφάρμοζε το κόμμα, στο πρότυπο του σοβιετικού σταλινικού μοντέλου. Οι συζητήσεις στον Κύκλο- Πέτεφι είχαν μεγάλη απήχηση στην αριστερή ουγγρική διανόηση με επιπτώσεις ακόμα και στους κόλπους της ηγεσίας του κόμματος, καθώς και στους προβληματισζόμενους συνδικαλιστές και τους εργάτες, αλλά και σε ευρύτερα στρώματα του λαού, αφού ο τύπος, τα ΜΜΕ έδιναν αναφορά για ότι συνέβαινε εκεί. 

Μετά την καταστολή της εξέγερσης η επίσημη θέση αποτυπώνεται στο Νέο Ουγγρικό Λεξικό ως εξής: Το 1956 «η ρεβιζιονιστική φράξια του Ναγκυ Ίμρε και διάφορα αντεπαναστατικά στοιχεία χρησιμοποίησαν τις συζητήσεις στον Κύκλο- Πέτεφι για την ανάπτυξη της πολιτικής τους που στρέφονταν κατά της Σ.Ε., κατά της λαϊκής δημοκρατίας και κατά του κόμματος, με σκοπό την προετοιμασία της αντεπαναστατικής εξέγερσης. Μετά την καταστολή της αντεπαναστατικής εξέγερσης ο Κύκλος- Πέτεφι έπαψε να λειτουργεί» (Νέο Ουγγρικό Λεξικό, έκδοτικό της Ακαδημίας Επιστημών, 1961).

Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι ο Ναγκυ Ίμρε ακόμα το 1995 είχε γράψει : «Ο εκφυλισμός της εξουσίας, η εμφάνιση του βοναπαρτισμού στην Ουγγαρία δεν είναι πρόσφατη. Οι ρίζες τους πηγαίνουν στα χρόνια όταν με αποδεδειγμένα ψευδείς κατηγορίες είχαν οργανωθεί δίκες σκοπιμότητας για συνομωσίες και για εγκλήματα από μία κλίκα με ηγέτη το Ράκοσι. Αυτό, μαζί με τη δράση της αντίδρασης κατέστρεψε τα θεμέλια της ουγγρικής δημοκρατίας...».(Χούσαρ , Κάνταρ, 1-ος τόμος, 2001, σελ. 290). Στο μεταξύ ο Τολιάτι μίλησε για τον εκφυλισμό του συστήματος στη Σ.Ε. Αυτά δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα του κόμματος, τη Σάμπατ Νεπ.

Παράλληλα με την επίδραση των συζητήσεων στον Κύκλο- Πέτεφι κατακτά έδαφος στη σκέψη της κομματικής διανόησης ή και στελεχών του κόμματος ο διαχειριστικός σοσιαλισμός της Γιουγκοσλαβίας. Διαμορφώνεται ένα ρεύμα ενδιαφέροντος και συμπάθειας προς το γιουγκοσλαβικό μοντέλο και προς την ιδέα των εργατικών συμβουλίων, προς την ιδέα του σοσιαλισμού των σοβιέτ στη λενινιστική αντίληψη. Οι παρεμβάσεις του Λούκατς, και άλλων στον Κύκλο-Πέτεφι ενισχύει και αυτή την ιδέα. Εξάλλου, ο Λουκάς, όπως ήδη έχω πει, ξεκινά από εκεί ένα κίνημα για την ανανέωση του μαρξισμού, με καθαρά αντισταλινική αιχμή.. Και είναι το 1956 έντονη η απαίτηση για την απομάκρυνση του Ράκοσι από ΓΓ του κόμματος. Στο μεταξύ, το 1954, είχε αποφυλακιστεί ο Κάνταρ και είχε καταλάβει το 1956 τη θέση του στην Κ.Ε. και πλησιάζοντας προς τον Οκτώβρη τη θέση του και στο Π.Γ. του κόμματος Ο Κάνταρ που το 1951 ρίχτηκε στη φυλακή αποκαταστάθηκε το 1954 και έγινε ο δεύτερος τη τάξει ηγέτης του κόμματος. . Ωστόσο, μόνον τον Ιούνιο του 1956 αντικαταστάθηκε ο Ράκοσι από τον Γκέρου και τον Οκτώβρη αντικαταστάθηκε ο Γκέρου από τον Κάνταρ.

-----------------------

* Από τις πηγές που χρησιμοποίησα για την εξέλιξη των γεγονότων στην Ουγγαρία το 1956 σημαντικότερη είναι η μελέτη του Ούγγρου κοινωνιολόγου καθηγητή πανεπιστημίου Χούσαρ Τίμπορ : Κάνταρ Γιάνος. Πολιτική βιογραφία, εκδόσεις Szabad Ter kiado και Kossuth kiado, 2001 (1-os τόμος),2003 (2-ος τόμος)

---------------------------

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Νέα Προοπτική 9 και 23 Δεκεμβρίου 2006